Kledingregels

Elke lente zorgt warm weer op heel wat Leuvense scholen voor spanningen tussen leerlingen en personeel. Korte shortjes, kleedjes, crop tops, spaghettibandjes… Wat wel of niet gepast is om op school te dragen, zorgt voor heel wat discussie. En kledingregels gaan ook verder dan dat. Denk maar aan hoofddoeken, haarkleur, piercings... Het zijn vaak heftige discussies. Daarom dachten wij, leerlingen van PACT3000, dat het hoog tijd was voor een constructieve dialoog over de kledingregels. 

Het afgelopen jaar hebben we een 500-tal Leuvense leerlingen bevraagd over hun meningen en ervaringen met de kledingvoorschriften. We hebben daarbij zo goed als alle Leuvense secundaire scholen bereikt. Ook hadden we respondenten van het eerste tot het zesde middelbaar. Graag leggen we hier de belangrijkste bevindingen voor. Aan het einde van het artikel geven we ook twee voorbeelden van Leuvense scholen die het anders doen. 

Wat zijn de spanningen? 

We vroegen de jongeren naar hun ervaringen met de kledingregels en hoe ze er al op aangesproken zijn geweest. We willen daarbij benadrukken dat we geen analyse voor afzonderlijke scholen hebben gemaakt. Alle scholen zijn anders, wij willen vooral een algemeen beeld geven van het Leuvense onderwijs. 

Een groot deel leerling werd inderdaad aangesproken op “te” blote kledij. Maar er waren ook heel wat andere voorbeelden, zoals “te” warme kledij (bv. een jas in de klas), een kap of muts, schoeisel (bv. birckenstocks),... 

Niet alle leerlingen worden even snel aangesproken. Het valt op dat jongens in onze bevraging voor het grootste deel nog nooit zijn aangesproken, in tegenstelling tot meisjes. Verschillende meisjes getuigen dat de regels niet hetzelfde zijn voor jongens

  • “Ik had een rokje aan en een jongen van mijn klas zat naast me met een nog kortere short. Ik kreeg straf, hij heeft nooit een opmerking gekregen.” 
  •  “Er stonden twee meisjes met een korte crop top en daarnaast stond een jongen met zijn hemd open. Je zag dus zijn bovenlijf. Die twee meisjes moesten naar de directie, terwijl de jongen niet eens een opmerking kreeg.”

Ook wordt er meerdere keren aangehaald dat meisjes met ‘een maatje meer’ sneller worden aangesproken. 

  • “Ik droeg een iets strakkere bloes en een vriendin droeg hetzelfde, maar ik werd alleen aangesproken omdat ik grotere borsten heb.”
  • “Ik had een een bloesje aan waar mijn buik een beetje bloot was. Andere leerlingen die iets magerder zijn, hadden eenzelfde soort topjes aan. Maar alleen ik werd er over aangesproken.”

Het valt hierbij ook op dat de opmerkingen niet alleen van leerkrachten komen. Verschillende meisjes geven aan ook al door medeleerlingen aangesproken te zijn geweest. Volgende commentaren geven ook aan dat jongeren zelf vaak meningen klaar hebben:

  • “Ik vind dat meisjes niet overdreven naar school moeten komen met kleding. Het is en blijft school. Natuurlijk mag je met spaghetti bandjes komen maar je moet niet heel je lichaam laten zien.”
  • “Natuurlijk moet de kledij van meisjes niet te kort zijn.”
  • “Ik vind dat jongens gewoon respect moeten hebben voor meisjes en hun niet direct slet ofzo noemen omdat de ene een wat korter rokje heeft dan de andere.”

Voor ons maakt dit des te meer duidelijk dat we er meer dialoog zou moeten zijn over wat wel of niet gepast is. Momenteel zorgt dit onderwerp voor heel wat frictie, ook tussen leerlingen. 

Heel wat jongeren haalden aan dat een hoofddoek momenteel op bijna geen enkele Leuvense school gedragen mag worden. Om te begrijpen welk effect dat heeft, spraken we met Nour, een jong meisje dat momenteel op een Leuvense school zit waar ze haar hoofddoek niet mag dragen.



PACT3000: Dag Nour. Heel erg bedankt dat we dit interview met jou mogen afnemen. We vallen meteen met de deur in huis. Hoe lang draag jij al een hoofddoek? 

Nour: Sinds het tweede middelbaar. Mijn moeder heeft altijd gezegd dat ik het moest doen als ik er klaar voor was. Mijn vader was er tegen, hij was bang dat ik racisme ging ervaren en dat mensen gingen neerkijken op mij. Ik heb er zelf voor gekozen om het te beginnen dragen.

PACT3000: En jij zou je hoofddoek liefst ook op school aandoen? 

Nour: Ja, het toont wie ik ben, het is mijn identiteit, mijn geloof. Het hoort gewoon bij mij.

PACT3000: Ben je soms bang voor de reacties als je met een hoofddoek rondloopt? 

Nour: Ikzelf zou niet bang zijn om het altijd te dragen, mijn familie wel. Ik voel mij veilig bij mijn medeleerlingen en in het algemeen in Leuven. Ik krijg ook veel steun van medeleerlingen, zij begrijpen en respecteren mijn beslissing om een hoofddoek te dragen. Bij leerkrachten ligt dat duidelijk moeilijker. 

PACT3000: Op dit moment mag je de hoofddoek niet aandoen. Welk effect heeft dit op jou? 

Nour: Het voelt alsof een deel van mij wordt afgenomen. Ik heb geen zin om naar school te gaan. Ik snap het probleem ook niet. Het dragen belemmert mijn schoolresultaten niet. Het argument is dat iedereen neutraal zou moeten zijn, maar sowieso is toch niet iedereen gelijk? Ook merk ik dat over een kettinkje met een kruisje niets wordt gezegd en dat voelt niet eerlijk.

Ik heb ook al overwogen om naar een andere school te gaan, bijvoorbeeld in Aarschot. Maar mijn ouders vinden het momenteel geen goed idee dat ik elke dag alleen de trein zou nemen.

Hoe worden jongeren aangesproken en wat is de impact? 

We vroegen ook naar de manier waarop leerlingen aangesproken worden en de impact daarvan. Hier zijn enkele getuigenissen:

  • “Er werd op een kwade manier geroepen op mij.”
  • “Ik had een pull aan waar je schouder kon zien en zo dus ook mijn bh bandje. Een leerkracht heeft toen tegen mij gezegd dat dat vulgair was.”
  • “Ik voelde mij hier echt niet comfortabel bij omdat ze dit zei voor heel de klas en ze het liet lijken alsof ik sletterig was gekleed.”
  • “Ik liep naar de toiletten, terwijl ik iemand van het secretariaat tegenkwam. Zij heeft toen met een super arrogante attitude over heel de blok geschreeuwd dat mijn bovenstuk iets te kort was waardoor iedereen natuurlijk om keek. Ik voelde mij bekeken en wilde liefst zo snel mogelijk naar huis om iets anders aan te doen. Ik heb me nog een hele dag slecht gevoeld.”
  • “De leerkracht gaf de opmerking voor de hele klas. Ik voelde me gegenereerd, boos, en geïrriteerd.”
  • “Dit werd niet op de meest vriendelijke manier gezegd. Achteraf voelde ik me slecht en begon ik te twijfelen aan mezelf.”

Als de opmerking wel op een vriendelijke, rustige manier gebeurt, lijken jongeren meer begrip op te kunnen brengen. 

  • “Slechts 1 keer over bandjes tijdens LO, maar het gebeurde heel vriendelijk en constructief en heb me er niet naar moeten aanpassen.”

Door de manier waarop leerlingen worden aangesproken, voelen ze zich vaak slecht en gedemotiveerd. Bovendien zijn er vaak nog extra consequenties. Sommige leerlingen kregen bijvoorbeeld al strafstudie voor spaghettibandjes of blote schouders.


De ideale dresscode volgens leerlingen

We vroegen de jongeren wat voor hen de ideale dresscode op school zou zijn. Ongeveer 44% van de jongeren zegt dat er geen kledingvoorschriften zouden moeten zijn. Maar als je gaat doorlezen, is het beeld wel genuanceerder. Heel wat jongeren beseffen dat er een middenweg nodig is, en gebruiken woorden als ‘gepast’ en ‘deftig’ in hun beschrijving van wat zou moeten kunnen. Mogelijk varieert de definitie van wat gepast is soms lichtelijk, maar uiteindelijk denken wij dat de mening van leerlingen en leerkrachten niet zó ver uit elkaar zitten. 

Wat jongeren vooral vragen, is wat meer vertrouwen. Vertrouwen dat ze genoeg gezond verstand hebben om zelf te beslissen wat ze willen dragen. Uiteindelijk is dat ook een leerproces waar ze zelf door moeten gaan.

  • "Je kleren zelf kunnen kiezen is deel van onze ontwikkeling tot volwassene, jongeren moeten kunnen experimenteren met hun eigen stijl en waar zij zich goed in voelen."
  • "Door van het principe van eigen (mentaal) welzijn uit te gaan, leer je jongeren net bij over eigenwaarden en respect voor je lichaam en dat van anderen."  

Uit onze bevraging kwam ook dat er regels mogen zijn, maar dat de directie die best met inspraak van de leerlingen zou opstellen. 

  • "De mensen die de regels maken staan vaak ver weg van de jongeren en kunnen niet altijd volledig begrijpen waarom het voor hen belangrijk is om op bepaalde manieren zichzelf te kunnen uiten."
  • "Ik zou er samen (respectvol en beleefd) over willen praten."
  • "Laat de regels samen met de leerlingenraad maken."

Als laatste werd er ook vaak aangehaald dat de regels gelijk moeten zijn voor iedereen. Tussen jongens en meisjes, tussen mensen met verschillende maten, tussen religies... 

  • "Ik wil vooral een dresscode die niet discrimineert. Niet tussen jongens en meisjes en alles daartussen, niet tussen verschillende huidskleuren. Niet tussen verschillende afkomsten of religies. En geef mensen het recht om zich te uiten."
  • "Meer gelijkheid tussen man en vrouw, ik heb het gevoel dat de huidige regels vooral afgestemd zijn op meisjes."
  • "Ik wil regels die niet discrimineren op vlak van gender en lichaamsbouw."
  • "Ik wil als jongen ook make-up en sieraden mogen dragen."

We kunnen dus concluderen dat jongeren vinden dat ze zelf de verantwoordelijkheid kunnen dragen om te beslissen over wat wel en niet gepast is voor school, haatdragende taal kan niet en de regels zouden gelijk moeten zijn voor iedereen. De regels moeten gedragen worden door heel de school en leerkrachten moeten ze samen met leerlingen herbekijken.

Hoe kan het wel? 

Zo gaat het op de Ring

Samen beleid maken met het leerlingenparlement

Joske (17) getuigt over haar ervaringen op de Ring en de veranderingen die ze konden doorvoeren.

PACT3000: Wat waren de kledingregels voor de veranderingen en wat vonden leerlingen er van? 

Joske: De regels waren vaag geformuleerd, maar werden strikt gehanteerd. Bijvoorbeeld geen crop tops, geen spaghettibandjes, shortjes en kleedjes maar tot je knieën. Ik heb vijf jaar op de Ring gezeten en elke zomer voelden leerlingen zich boos over de regels. Mensen waren wel bang om er effectief iets aan te doen of naar de directie te gaan, maar toen wij aankondigden dat we iets gingen doen, waren leerlingen heel enthousiast. 

PACT3000: Wie zijn “wij” dan? En wat hebben jullie gedaan? 

Joske: Wij zijn het leerlingenparlement. We hebben met enkele leerlingen een jaar rond dit thema gewerkt. We hebben een groepje van 12 leerlingen uit heel de school uitgenodigd om mee na te komen denken over de regels, zo divers mogelijk qua leeftijd, gender, geloof... En we hebben ook naar leerkrachten geluisterd. Op basis van wat zij vertelden, hebben we een advies geschreven met concrete aanbevelingen die een middenweg waren tussen leerlingen en leerkrachten. We zijn daarmee naar de schoolraad gegaan. Zij waren het niet met alles eens, maar konden zich wel in een deel van de aanbevelingen vinden. Daaruit zijn nieuwe regels gekomen, die veel eigentijdser voelen. 

PACT3000: Hoe gingen die gesprekken met leerkrachten en directie? Was dat moeilijk? 

Joske: Eigenlijk minder dan verwacht. We merkten dat zij wel bereid waren tot verandering en eigenlijk ook niet altijd achter alle bestaande regels stonden. Ook hielp het om in gesprek te gaan, er waren bijvoorbeeld veel leerkrachten die crop tops echt niet op school vonden horen. Maar wij konden uitleggen dat dat voor onze generatie helemaal anders aanvoelt. We zijn tot de consensus gekomen dat je bloesje tot drie centimeter boven je navel mag komen. 

PACT3000: Wat wil jij meegeven aan andere leerlingen die graag iets aan de regels zouden willen doen op hun school? 

Joske: Je moet niet met een hele massa binnenstormen, maar een rustig gesprek starten, zowel met leerkrachten als met leerlingen. Het is een cliché, maar praten werkt echt. En je mag ook wat doordrukken, ook als je eerst tegenstand krijgt. Wij hebben zelf veel minder weerstand ondervonden dan we gedacht hadden. 

Probeer ook een zo representatief mogelijk beeld van je eigen school te krijgen. Elke school is anders en geen enkele regel zou voor elke school in Leuven werken. 

PACT3000: En heb je tips voor directies en leerkrachten? 

J: Het was jammer dat het thema pas serieus werd genomen toen het van het leerlingenparlement kwam, terwijl het eigenlijk al veel langer leefde. Probeer sneller naar je leerlingen te luisteren en niet meteen je eigen mening door te drukken. 

Zo gaat het op de Met

Waar dialoog centraal staat

De Met is een school die vier jaar bestaat en gevestigd is op de Scheutsite in Kessel-Lo. Hoe gaan zij om met de kledingregels? Jolien (15) getuigt er over. 

PACT3000: Wat zijn de kledigregels op jullie school? 

Jolien: Bij ons zijn er geen kledingregels, ook niet rond haarkleur of het dragen van een hoofddoek. Er is één meisje met een hoofddoek op onze school en dat mag gewoon. 

P: Zorgt dat ooit voor problemen? 

J: Ik denk het niet. Ik denk dat leerkrachten soms wel denken dat iets niet helemaal geschikt is voor in de klas en daar dan wel over in gesprek gaan met die leerling.  Maar sommige leerlingen hebben gewoon een fase waarin ze moeten experimenteren en dat gaat dan ook wel weer over. 

P: Waarom denk je dat jouw school het zo doet? 

J: Mijn school focust heel sterk op zelfstandigheid. Ze vinden dat leerlingen zelf moeten leren wat geschikt is en wat niet. 

P: Wat vind je zelf van het gebrek aan regels? Wat werkt en wat niet? 

J: Ik heb het gevoel dat het bij ons wel werkt, maar wij zijn ook een relatief kleine school. Je kunt bij ons heel makkelijk in gesprek gaan, omdat iedereen elkaar kent en er een heel open gesprekssfeer is. Dat zou op een andere school misschien moeilijker zijn. En we zijn ook nog vrij jong, de oudste leerlingen zitten nu in het vierde middelbaar. Ik weet dus niet of het op elke school zo zou kunnen.

Nog vragen?

Jelena Van Meerbeek

artistieke expressie & beleidsparticipatie
016 27 28 22